Żywność funkcjonalna a nasze geny

21.04.2016

Żywność funkcjonalna a nasze geny

W ostatnich latach zainteresowanie naukowców zwróciło się w kierunku nutrigenetyki i nutrigenomiki, czyli nauk łączących żywienie człowieka z biologią molekularną. Ich celem jest określenie, w jaki sposób dieta i jej bioaktywne składniki mogą wpływać na funkcjonowanie genów.

Gen – instrukcja do powstania i trwania życia

Geny odpowiedzialne są za charakterystyczne cechy naszego gatunku. To w DNA, zgromadzonym w jądrze komórki, zawarta jest informacja niezbędna do powstania organizmu. Składniki diety stanowią dla genów informację ze środowiska zewnętrznego.

Coraz więcej badań naukowych potwierdza, iż substancje bioaktywne znajdujące się w żywności wpływają na nasz genom, a w konsekwencji mogą oddziaływać na nasze zdrowie.

Nutrigenomika a nutrigenetyka

Celem nutrigenomiki jest zbadanie wpływu poszczególnych składników diety na ekspresję genów. Jej zadaniem jest ocena związków pomiędzy dietą a predyspozycjami genetycznymi różnych chorób (np. układu krążenia czy nowotworów), a także wyjaśnianie mechanizmów decydujących o wpływie żywienia na zdrowie. Z kolei nutrigenetyka skupia się na badaniu różnic genetycznych występujących u różnych osób, które wpływają na odpowiedź organizmu na dane składniki pożywienia.

Składniki bioaktywne w żywności funkcjonalnej kluczem do sukcesu?

Żywność funkcjonalna to żywność o naukowo udowodnionej skuteczności, może zapobiegać chorobom dietozależnym lub pomagać w ich leczeniu. Najczęściej są to produkty bogate w takie składniki bioaktywne jak kwasy tłuszczowe omega 3, sterole i stanole roślinne, probiotyki, błonnik czy witaminy. Szereg z tych związków ma również wpływ na nasz genom. Wiele badań potwierdziło, że m.in. niedobór kwasu foliowego, witaminy C czy cynku może przyczyniać się do uszkodzeń DNA. Dlatego też żywność funkcjonalna, bogata w kluczowe składniki bioaktywne może pomóc w profilaktyce i leczeniu wielu chorób cywilizacyjnych, a w tym układu krążenia. 

Omega 3 wpływają na ekspresję genów

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega 3 są jednym z najczęściej badanych składników bioaktywnych w kontekście ich wpływu na ekspresję naszych genów. Naukowcy udowodnili, że zmieniają one poziom transkrypcji (przepisywanie informacji genetycznej z DNA na RNA) różnych genów wpływających na przemiany tłuszczowe zachodzące w organizmie. 

Co więcej, stwierdzono, że to właśnie omega 3 wykazują większą aktywność w regulacji ekspresji genów niż omega 6, czego konsekwencją są różne efekty biologiczne tych kwasów tłuszczowych.

Co ma wspólnego gen MTHFR z chorobami układu krążenia?

Wiele badań w zakresie zaburzeń genetycznych i chorób układu krążenia zostało również poświęconych genowi MTHFR. Jest on odpowiedzialny za prawidłowe tworzenie enzymu niezbędnego do reakcji z udziałem kwasu foliowego. W przypadku osób z mutacją tego genu i niedostatecznym spożyciem folianów dochodzi do wzrostu stężenia homocysteiny. Wysokie stężenie tego związku przyczynia się do wzrostu ryzyka zakrzepicy żylnej czy choroby niedokrwiennej serca.

Co przyniesie przyszłość?

Należy pamiętać, że spożywana przez nas żywność składa się z wielu składników pokarmowych, które mogą wielokierunkowo oddziaływać na nasz genom. Skutkuje to trudnością w interpretacji i praktycznym zastosowaniu wyników badań genetycznych.  

Dlatego też nie należy się spodziewać, że w najbliższych latach nutrigenomika czy nutrigenetyka będzie podstawą do zmiany aktualnych zaleceń żywieniowych, opartych na wieloletnich obserwacjach i badaniach. Warto jednak podkreślić fakt, że prowadzone badania przyczyniają się do projektowania żywności o ukierunkowanej funkcji prozdrowotnej, która może znaleźć zastosowanie w profilaktyce i dietoterapii chorób cywilizacyjnych, a już teraz warto sięgnąć po żywność, której skuteczność w profilaktyce wielu chorób została potwierdzona klinicznie.

 

Bibliografia:

  1. Gętek M., Czech N., Fizia K., Białek-Dratwa A., Muc-Wierzgoń M., Kokot T., Nowakowska-Zajdel E.:Nutrigenomika – bioaktywne składniki żywności. Postepy Hig Med Dosw (online), 2013; 67: 255-260
  2. Ordovas J. M.: Genetic interactions with diet influence the risk of CVD, Am. J. Clin. Nutr., 2006, 83 (supl), 443-8S.
  3. Pieszka M., Pietras M.P.: Nowe kierunki w badaniach żywieniowych – nutrigenomika. Rocz. Nauk. Zoot., 2010; 37: 83-103
  4. Solis C., Venna K., Ivanow A. A., et al.: Folate intake at RDA levels is in adequate for American men with the methylenetetrahydrofolate reductase 677TT genotype, J. Nutr., 2008, 138, 67-74.