Składniki bioaktywne – leki z natury?

06.05.2016

Składniki bioaktywne - zdrowa zywność

Intensywny rozwój nauki oraz postęp techniczny zrewolucjonizowały przemysł spożywczy. Obecnie na rynku dostępnych jest wiele produktów żywnościowych o udokumentowanych właściwościach prozdrowotnych. Zawierają one składniki bioaktywne, które spożywane w odpowiednich ilościach mogą wspierać nasze zdrowie.

Składnik bioaktywny, czyli jaki?

Substancje bioaktywne, to związki wpływające na fizjologię organizmu. Mogą one stymulować różne przemiany metaboliczne zachodzące w organizmie człowieka. Często określane są również mianem nutraceutyków.

Jakie składniki posiadają prozdrowotne właściwości?

Naukowcy w ciągu ostatnich dziesięcioleci potwierdzili działanie wielu aktywnych biologicznie substancji. Co więcej, badania nad odkryciem nowych związków są w dalszym ciągu interesującym tematem badań w zakresie żywienia człowieka. Najpowszechniej stosowane związki bioaktywne, o udokumentowanym działaniu przedstawiono na rysunku 1. Najczęściej w produktach funkcjonalnych odnajdziemy błonnik pokarmowy, prebiotyki, kwasy tłuszczowe omega 3, witaminy i składniki mineralne, a także sterole i stanole roślinne.

 

Rysunek 1. Składniki bioaktywne, które mogą warunkować prozdrowotne właściwości żywności funkcjonalnej.

Unikatowe właściwości dla serca

Substancje biologicznie czynne wielokierunkowo oddziałują na organizm, dzięki czemu mogą zapobiegać rozwojowi różnych procesów chorobowych. Wybrane składniki pożywienia mają właściwości wzmacniające, osłabiające albo modyfikujące różne funkcje organizmu.

  • Zielona herbata

Od wieków zielona herbata stoi u podstawy wielu badań analizujących właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne katechin, które wykazują działanie przeciwmiażdżycowe. Jeden z jej składników, określany skrótem EGCG (epigallokatechina galusanu) jest 100 razy silniejszym antyoksydantem od witaminy C. Obserwacja ponad 40 000 dorosłych Japończyków, wykazała, że spożycie co najmniej 5 filiżanek zielonej herbaty, może zmniejszać aż o 26% umieralność z powodu chorób sercowo-naczyniowych.

  • Beta-glukany

Są zawarte w ziarnie owsa i mają udokumentowane działanie obniżające stężenie cholesterolu LDL.

  • Resweratrol

Obecny w winogronach– związek o działaniu przeciwzapalnym i przeciwpłytkowym również może działać kardioprotekcyjnie.

  • Sterole i stanole roślinne

To związki pochodzenia roślinnego obecne m.in. w olejach, orzechach czy ziarnach. Badania kliniczne potwierdziły, że związki te skutecznie obniżają poziom cholesterolu. Naturalnie występujące ilości są jednak zbyt małe, by uzyskać efekt terapeutyczny. Odpowiednie ilości steroli roślinnych pozwalające skutecznie obniżyć cholesterol można znaleźć w żywności funkcjonalnej, np. margarynie Optima Cardio

  • Fitoestrogeny

Ciekawe wyniki badań przedstawiają naukowcy badający wpływ fitoestrogenów na układ sercowo-naczyniowy. Fitoestrogeny, występujące m.in. w soi, to związki w budowie przypominające estrogeny, dlatego też mogą się wiązać z receptorami tych hormonów. Produkty w nie bogate zalecane są przede wszystkim kobietom w okresie okołomenopauzalnym oraz po okresie klimakterium. Mogą one stanowić alternatywę dla terapii hormonalnej i łagodzić przebieg menopauzy. Ponadto  udowodniono, iż mogą zmniejszać ryzyko chorób układu krążenia, szczególnie u kobiet w okresie menopauzy.

W jaki sposób pozyskiwane są substancje bioaktywne?

Wiele laboratoriów na świecie pracuje nad efektywnymi metodami pozyskiwania substancji bioaktywnych z różnych produktów pochodzenia zwierzęcego czy roślinnego. Jednym z podstawowych sposobów jest ekstrakcja składników bioaktywnych, czyli uzyskiwanie interesujących nas nutraceutyków, np. z tkanki roślinnej, po zadziałaniu odpowiedniego rozpuszczalnika.

Substancje bioaktywne uzyskuje się również wykorzystując zaawansowane metody biotechnologiczne, dzięki czemu uzyskane ekstrakty charakteryzują się wysoką czystością. W ostatnich latach popularność zyskało również projektowanie żywności szczególnie bogatej w dany składnik bioaktywny. Na przykład ptactwo karmi się paszami bogatymi w pożądany składnik (np. kwasy tłuszczowe omega 3), dzięki czemu otrzymuje się jaja wzbogacone o te związki.

 

 

Bibliografia:

  1. Eman M. Alissa and Gordon A. Ferns, “Functional Foods and Nutraceuticals in the Primary Prevention of Cardiovascular Diseases,” Journal of Nutrition and Metabolism, vol. 2012, Article ID 569486, 16 pages, 2012. doi:10.1155/2012/569486
  2. Kijowski J., Lesnierowski G., Cegielska-Radziejewska R. Jaja cennym źródłem składników bioaktywnych. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2013, 5 (90), 29-41.
  3. Lange E. Produkty owsiane jako żywność funkcjonalna. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2010, 3 (70), 7-24.
  4. Nagle D., Ferreira D., Zhou Y. Epigallocatechin-3-Galatee (EGCG): Chemical and biomedical prospectives. Phytochemistry 2006; 67 (17): 1849–1855.
  5. Stępień M., Szulińska M., Bogdański P. Ekstrakt z zielonej herbaty w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2011, tom 2, nr 3, 184–191