Nadciśnienie tetnicze pod kontrolą – co pomaga, co szkodzi?

nadciśnienie tętnicze

Nadciśnienie tętnicze wymaga interwencji – w każdym przypadku konieczna jest modyfikacja stylu życia, czyli tzw. postępowanie niefarmakologiczne. Nie wszyscy wiedzą, że zmiana diety, zaprzestanie palenia tytoniu, unormowanie masy ciała, ograniczenie nadmiernego spożywania alkoholu i systematyczna aktywność fizyczna to również leczenie! Taka terapia może wydłużyć życie, podnieść jego jakość i korzystnie wpłynąć na przebieg samego nadciśnienia tętniczego. To również skuteczna profilaktyka powikłań, których skutki (bez leczenia) bywają tragiczne. Na co dzień łatwo o tym zapomnieć – nadciśnienie długo może rozwijać się w ukryciu, nie dając żadnych charakterystycznych objawów i usypiając naszą czujność. Jak kontrolować nadciśnienie? Pamiętajmy, że wiedza to potężna broń. Jak mówi stare chińskie przysłowie: „Znaj wroga i samego siebie, a możesz stoczyć sto bitew, nie zaznając porażki.”

Nadciśnienie tętnicze to…

Czym jest ciśnienie tętnicze? Najłatwiej wyobrazić sobie, że to siła nacisku, jaką płynąca krew wywiera na ściany tętnic. Dzięki skurczom serca krew wyrzucana jest z komór do tętnic z siłą, która pozwala jej dopłynąć do wszystkich zakamarków ciała. W ten sposób krew dostarcza komórkom, tkankom i narządom życiodajny tlen i substancje odżywcze. A potem? Potem krew wraca do serca drogą żył i cały proces rozpoczyna się na nowo.

Ciśnienie, którym krew „napiera” na ściany naczyń tętniczych, zależy od wielu czynników. Jego wysokość zmienia się nawet w ramach pojedynczego cyklu pracy serca – w czasie skurczu przyjmuje wartości największe, w czasie rozkurczu – najmniejsze.

Nadciśnienie tętnicze (NT) rozpoznaje się na podstawie co najmniej dwóch pomiarów w gabinecie lekarskim, wykonywanych w czasie dwóch osobnych wizyt, gdy średnie wartości są równe lub wyższe niż:

  • 140 mm Hg dla ciśnienia skurczowego

i/lub

  • 90 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego.

Wartości te są zgodne z najnowszymi europejskimi wytycznymi postępowania w nadciśnieniu ESH/ESC, przestawionymi na Kongresie ESH (European Society of Hypertension) w Barcelonie. Pełen tekst zostanie ogłoszony pod koniec sierpnia 2018 r. na Kongresie ESC (European Society of Cardiology) w Monachium.

Co ciekawe, według nowych (2017 r.) wytycznych American Heart Association (AHA) i American College of Cardiology (ACC) 130/80 mm Hg to już nadciśnienie 1. stopnia.

Czy postepowanie niefarmakologiczne wystarczy? Odpowiedź na to pytanie pozostaje w gestii lekarza, który zalecenia opiera na wysokości ciśnienia tętniczego i ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego. Jednak decyzję o wdrożeniu farmakoterapii w każdym przypadku podejmuje się indywidulanie, uwzględniając, oczywiście, stan ogólny, współistnienie innych chorób i czynników ryzyka, ale również motywację i gotowość do współpracy z lekarzem i samokontroli.

Dodatkowo polecamy: Echokardiografia – na czym polega to badanie i jak się do niego przygotować?

Co szkodzi przy nadciśnieniu? Stres i otyłość

Stres, któremu towarzyszy wzrost stężenia tzw. „hormonów stresu” (np. adrenaliny, kortyzolu), przyczynia się do nadmiernego pobudzenia części współczulnej układu nerwowego. W efekcie podnosi się ciśnienie krwi. Stres przewlekły sprzyja rozwojowi nadciśnienia tętniczego.

Wyniki badań naukowych nad związkiem otyłości i nadciśnienia tętniczego nie pozostawiają wątpliwości. Ciśnienie tętnicze rośnie wraz z dodatkowymi kilogramami. Są i dobre wieści: zmniejszenie masy ciała u pacjentów otyłych i z nadwagą przekłada się wprost na spadek wartości ciśnienia tętniczego. Dlatego warto podjąć ten trud!

Za szczególnie niekorzystną dla zdrowia uważa się otyłość brzuszną (przy obwodzie talii ≥80 cm u kobiet i ≥94 cm u mężczyzn), która nie tylko pogarsza rokowanie w wielu chorobach, ale sama jest silnym czynnikiem ryzyka schorzeń sercowo-naczyniowych i stanów do nich predysponujących (m.in. insulinooporności i cukrzycy typu 2, zespołu metabolicznego oraz niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby).

Dlatego w terapii nadciśnienia tętniczego tak istotna jest normalizacja masy ciała i (obok właściwej diety) systematyczna aktywność fizyczna, dostoswana do wieku i stanu zdrowia. Zakres i charakter ćwiczeń najlepiej wcześniej skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Czytaj także: 5 przyczyn zwiększających ryzyko zawału serca

Nadciśnienie tętnicze – nie pij, nie pal, stosuj dietę DASH

Palenie tytoniu pobudza nerwowy układ współczulny, co przekłada się na wzrost ciśnienia tętniczego i przyspieszenie czynności serca. Tytoń znajduje się na samym szczycie listy czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Rezygnacja z palenia papierosów należy do ważnych elementów profilaktyki chorób układu krążenia i ich powikłań (jak udar mózgu, zawał mięśnia sercowego).

Nadużywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego i jego powikłań, zwłaszcza udaru mózgu. W takim przypadku należy zredukować spożycie alkoholu do:

  • 20-30 g dziennie – u mężczyzn;
  • 10-20 g dziennie – u kobiet.

Która dieta jest zalecana przy nadciśnieniu tętniczym? Wyniki dużych badań klinicznych wskazują na szczególne korzyści i skuteczność diety DASH. Jej nazwa (skrót) wywodzi się z języka angielskiego od „dietary approaches to stop hypertension”, czyli „dietetyczne podejścia do powstrzymania nadciśnienia”.

Zgodnie z zasadami diety DASH należy spożywać 4-5 małych posiłków dziennie, które składają się głównie z warzyw, owoców, produktów zbożowych, ryb, chudego białego mięsa i odtłuszczonych przetworów mlecznych. Pacjentów zachęca się również do spożywania umiarkowanych ilości orzechów (małą garść dziennie). Dieta DASH ogranicza natomiast spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu; zaleca unikać tłustego czerwonego mięsa, słodyczy i słodzonych napojów.

Dieta przy nadciśnieniu: mniej soli, więcej omega-3

Dieta przy nadciśnieniu polega na ograniczeniu spożycia soli kuchennej (chlorku sodu) do maksymalnie 5 g dziennie (1 łyżeczka). Nadmiar sodu prowadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego. Jej duże spożycie może również obniżać skuteczność leków hipotensyjnych (stosowanych w leczeniu nadciśnienia).

Wyniki badań wskazują, że ograniczenie tłuszczów ogółem w diecie co najczęściej powinno się wiązać z ograniczeniem tłuszczów nasyconych i izomerów trans, oraz włączenie do diety zalecanych ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych czyli typu omega-6 (kwas linolowy LA) i omega-3 (kwas α-linolenowy ze źródeł roślinnych ALA i  kwasy EPA i DHA z ryb) wpływa korzystnie na obniżanie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, w tym pośrednio także na regulację ciśnienia tętniczego krwi.

Według Instytutu Żywności i Żywienia (Normy żywienia dla populacji polskiej 2017 r.), najlepszym źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych są oleje roślinne (w tym: rzepakowy, lniany, z pestek winogron, słonecznikowy).  Do najbogatszych źródeł DHA należą natomiast ryby morskie (w tym makrela, tuńczyk, śledź) i ryby słodkowodne (np. pstrąg). Na rynku dostępne są również produkty specjalnie wzbogacane w kwasy tłuszczowe typu Omega-3 (np. margaryny).

Dla przypomnienia: olej rzepakowy na tle innych olejów roślinnych wyróżnia bardzo korzystny stosunek kwasów omega-6 do omega-3 (w przybliżeniu 2:1), przy czym jest bardzo odporny na utlenianie czyli jełczenie i wysokie temperatury.

Optima Omega 3

Potas – nieoceniony przy nadciśnieniu

Zwiększmy spożycie produktów bogatych w potas, który normuje ciśnienie tętnicze. Cenny pierwiastek pomaga utrzymać odpowiednie ciśnienie osmotyczne w komórkach i płynach ustrojowych, ogranicza także negatywny wpływ nadmiaru sodu na organizm i wspiera prawidłową pracę serca.

Według Instytutu Żywności i Żywienia (Normy żywienia dla populacji polskiej 2017 r.), do najbogatszych źródeł potasu w diecie należą suszone owoce (szczególnie suszone morele), a także orzechy, nasiona, kakao, czekolada, świeże warzywa i owoce; spore ilości tego pierwiastka zawarte są także produktach zbożowych i ziemniakach.

Osoby, które powinny kontrolować stężenie cholesterolu we krwi, mogą włączyć do diety żywność funkcjonalną wzbogacaną w potas, np. margarynę Optima Cardio Potas +. W jej składzie znajdują się również naturalne sterole roślinne, które obniżają stężenie cholesterolu we krwi.

Dodatkowo polecamy do czytania: Nowalijki w diecie – jak spożywać je z korzyścią dla zdrowia?

Artykuł konsultowany przez mgr Jadwigę Przybyłowską

Mgr Jadwiga Przybyłowska, absolwentka Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka  na  SGGW w Warszawie, członkini Polskiego Towarzystwa Dietetyki. Przez kilkanaście zdobywała doświadczenie zawodowe jako Ekspert ds. Żywienia i Komunikacji  Prozdrowotnej, koordynując i tworząc projekty nagłaśniające w mediach i środowiskach opiniotwórczych  zdrowy styl życia i odżywiania.  Przez ostatnich siedem lat współpracuje z Oxford Biomedical Technologies z US laboratorium ISO-LAB w Warszawie.