Podwyższony cholesterol w ciąży – czym grozi?

Podwyższony cholesterol w ciąży – czym grozi?

Prowadzony przez nas styl życia, stosowana dieta, aktywność fizyczna, a także czas jaki przeznaczamy na odpoczynek w ogromnym stopniu wpływają na wydolność i kondycję naszego organizmu. Powyższe aspekty nie pozostają także bez wpływu na płodność człowieka. Obecnie coraz częściej słyszy się o problemie zajścia w ciążę.

Wśród przyczyn tego stanu rzeczy upatruje się stres, przepracowanie i właśnie niewłaściwą dietę. Zarówno niedobór, jak i nadmiar wybranych składników odżywczych może negatywnie wpływać na równowagę hormonalną organizmu i utrudniać zajście w ciążę.

Przygotowanie do ciąży

Ustalenie odpowiedniej diety sprzyjającej zajściu w ciążę, a także umożliwiającej jej prawidłowy przebieg powinno odbywać się jeszcze przed zapłodnieniem, pod kontrolą lekarza i dietetyka. Wiele kobiet, chcąc jak najlepiej dla swojego potomstwa, podejmuje różne restrykcje dietetyczne, ograniczając spożycie wybranych produktów spożywczych np. będących źródłem tłuszczu.

Jest to podejście nieprawidłowe, gdyż może ono doprowadzić do powstania niedoborów u matki, a w konsekwencji, także i u dziecka. Mowa tu nie tylko o jedno i wielonienasyconych kwasach tłuszczowych, ale także cholesterolu, który wpływa na prawidłowe poczęcie i przebieg ciąży dwojako. Po pierwsze jako prekursor hormonów płciowych, męskich i żeńskich, umożliwia poczęcie. Po drugie stanowi niezbędny element budulcowy łożyska, a także mózgu i tkanki nerwowej rozwijającego się noworodka. Z tego powodu nie powinien być z diety eliminowany.

Badanie cholesterolu w ciąży

Cholesterol w ciąży
Podstawowym badaniem, które określa poziom cholesterolu jest lipidogram. Dzięki rozbiciu na frakcje otrzymujemy wynik nie tylko poziomu cholesterolu ogólnego, ale także poszczególnych jego frakcji takich jak cholesterol LDL (zły cholesterol) i HDL (dobry cholesterol). Mimo, iż jest to ważne badanie, nie jest ono rutynowo wykonywane u kobiet w ciąży. Niemniej jednak pacjentki, które już przed ciążą charakteryzowały się występującymi zaburzeniami lipidowymi lub nadmierną masą ciała, powinny otrzymać skierowanie na to badanie od lekarza prowadzącego. Warto wiedzieć, że niekontrolowana hipercholesterolemia wpływa niekorzystnie na przebieg ciąży i może przynosić negatywne skutki w późniejszym życiu dziecka i matki.

Polecamy do czytania: Tłuszcze w ciąży – jakie są potrzebne a jakich unikać?
Optima Cardio Potas +

Normy cholesterolu w ciąży

Prawidłowy poziom cholesterolu w ciąży jest trudny do określenia. Z uwagi na przebieg ciąży i niezbędne działanie hormonów takich jak choćby progesteron, fizjologiczny jest wzrost wszystkich frakcji lipidowych, zarówno dobrego (HDL), jaki i złego (LDL) cholesterolu, a także trójglicerydów (TAG). Zazwyczaj obserwuje się wzrost poziomu lipidów z 7,0 do 10 g/l osocza. Stężenie cholesterolu wzrasta zazwyczaj z (około) 120 do 280 mg. Powyższe parametry powinny powrócić do normy po porodzie.

Podwyższony cholesterol w ciąży

Jak wykazano w licznych badaniach podwyższony cholesterol w ciąży zwiększają ryzyko różnych chorób położniczych. Hipercholesterolemia, czyli wysoki poziom złego cholesterolu (LDL) we krwi przyszłej mamy, kilkukrotnie zwiększa ryzyko pojawienia się tej samej sytuacji u dziecka w życiu dorosłym. Mówi o tym „Hipoteza Barkera” inaczej nazywana teorią programowania metabolicznego. Wspominane prawo mówi o tym, że odżywianie się matki w kluczowych momentach życia wpływa na zdrowie dziecka w dorosłości.

Zbyt wysoki poziom złego cholesterolu (LDL) zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego i wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu. Nie mniejsze znaczenie ma także poziom cholesterolu HDL (dobry cholesterol). Celem jest utrzymanie go na poziomie powyżej 40mg/dl (mężczyźni) i 48mg/dl (kobiety). Wykazano, że jego obniżony poziom zwiększa ryzyko stanu przedrzucawkowego i rzucawki. Również zbyt wysoki poziom trójglicerydów (TAG) i wolnych kwasów tłuszczowych, a także obniżony poziom HDL, zwiększa ryzyko makrosomii i cukrzycy ciężarnych.

Przyczyny wysokiego poziomu cholesterolu w ciąży

Wśród przyczyn podniesionego poziomu cholesterolu wyróżniamy dwa główne czynniki: czynnik genetyczny (np. wrodzona hipercholesterolemia rodzinna) i nieprawidłowy styl życia. Do składowych nieprawidłowego stylu życia wymienia się niezdrową, zasobną w żywność przetworzoną, dietę, brak aktywności fizycznej i nieprawidłowy przyrost masy ciała w ciąży.

Czytaj także: Kalkulator kalorii – jak obliczyć wskaźnik BMR

Jak obniżyć cholesterol w ciąży?

Chcąc obniżyć poziom cholesterolu w ciąży, należy zawsze mieć pewność, że właśnie tego potrzebujemy. Cholesterol powyżej normy nie zawsze, a w przypadku kobiet w ciąży prawie nigdy, nie jest powodem do jego obniżania. Z tego powodu musimy mieć na uwadze, że konieczne jest wykonanie nie tylko lipidogramu, ale także konsultacja z lekarzem prowadzącym, który podejmie decyzję co do konieczności redukcji poziomu cholesterolu.

Do interwencji jakie należy wdrożyć jest zmiana diety, a także włączenie indywidualnie dobranej aktywności fizycznej. Zmiany powinny być wdrożone powoli, aby niepotrzebnie nie obciążać przyszłej mamy. Zazwyczaj nie jest konieczne wdrażanie żadnych leków. Również produkty zawierające sterole i stenole roślinne w czasie ciąży nie są wskazane, gdyż tak jak wcześniej wspomniano, wzrost poziomu cholesterolu jest fizjologiczny i wynika ze zwiększonych potrzeb, np. na budowę układu nerwowego rozwijającego się płodu.

Jaka jest potrzebna dieta w ciąży?

Ciąża to wyjątkowy moment w życiu każdej kobiety. Jest to czas, który sprzyja dobrym zmianom i dużo większej motywacji do wdrożenia tych zmian. Zatem, jeśli przed ciążą naszym problemem była nadmierna masa ciała, a wyniki badań biochemicznych nie były zadowalające, warto wdrożyć zdrowe nawyki żywieniowe.

Do podstawowych zmian, jakie należy wcielić jest zwiększenie ilości spożywanych warzyw i owoców, które muszą być dokładnie umyte pod bieżącą wodą. Są one naturalnym źródłem steroli i stanoli roślinnych, które mają zdolność do obniżania poziomu cholesterolu. Powinny być one obecne we wszystkich spożywanych posiłkach.

Dieta w ciąży

Następnie, do czynników najbardziej wpływających na poziom cholesteroluwielonienasycone kwasy tłuszczowe. Ich podstawowym źródłem są tłuste ryby morskie (łosoś, makrela, pstrąg, sardynki), a także orzechy (włoskie), nasiona (siemię lniane, chia), algi morskie i wybrane oleje (olej lniany, rzepakowy). Zgodnie z zaleceniami ryby powinny być obecne w naszym jadłospisie minimum 1 – 2 razy w tygodniu, a jeśli przyszła mama eliminuje je ze swojego jadłospisu, powinna wybierać roślinne źródła tych kwasów.

Do niezbędnych zmian należy także wykluczenie żywności wysoko przetworzonej. Przyszłe mamy powinny starać się przyrządzać posiłki w domu. Żywność gotowa, dostępna na rynku, często jest źródłem dużej liczby dodatków do żywności takich jak barwniki, konserwanty czy słodziki. Do wielu z nich nadal toczą się badania, co nie daje nam gwarancji bezpieczeństwa, zwłaszcza dla młodego organizmu. Żywność wysokoprzetworzona jest także źródłem tłuszczów trans, które są wyjątkowo niekorzystne dla zdrowia mamy i dziecka.

Badanie poziomu cholesterolu z racji jego fizjologicznego wzrostu podczas ciąży, nie wchodzi w skład podstawowych badań. Jednakże jego poziom powinien być monitorowany, zwłaszcza jeśli przyszłej mamie towarzyszył wysoki poziom cholesterolu lub nadmierna masa ciała przed ciążą. Terapie polegające na zmianie diety i prowadzonego stylu życia, wdrożone na odpowiednio wczesnym etapie, mogą nie tylko znacząco zmniejszyć ryzyko powikłań, ale także im zapobiec.

Artykuł konsultowany przez mgr Jadwigę Przybyłowską

Mgr Jadwiga Przybyłowska, absolwentka Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka  na  SGGW w Warszawie, członkini Polskiego Towarzystwa Dietetyki. Przez kilkanaście zdobywała doświadczenie zawodowe jako Ekspert ds. Żywienia i Komunikacji  Prozdrowotnej, koordynując i tworząc projekty nagłaśniające w mediach i środowiskach opiniotwórczych  zdrowy styl życia i odżywiania.  Przez ostatnich siedem lat współpracuje z Oxford Biomedical Technologies z US laboratorium ISO-LAB w Warszawie.

Bibliografia

  1. L. Catapano i wsp. Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku. Kardiologia Polska 2016; 74, 11: 1234–1318
  2. Sicińska i wsp. Suplementacja kwasami omega w różnych chorobach. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2015; 69: 838-852.
  3. Blood lipids during pregnancy: A progressively appreciated subject in basic and clinical research. Atherosclerosis 2018, 276, 163 – 165.
  4. Instytut Żywności i Żywienia. Żywienie kobiet w ciąży. Warszawa 2018.